Bedreigd Efgoedlijst 2014

Stichting Erfgoed Urk publiceert jaarlijks in  de week van Open Monumentendag een lijst met bedreigd Urks Erfgoed. Volgens de stichting dreigt Urks beschermde dorpsgezicht voorgoed te worden aangetast, niet alleen door Windpark Noordoostpolder maar ook door plannen die unieke plekjes en gebouwen van de kaart dreigen te vegen. SEU publiceert de lijst om burgers en gemeente een houvast te geven om Urks erfgoed beter te bewaken. Hier is de lijst gepubliceerd op 11 september 2014. Voor het volledige persbericht klik hier. 
   1.   Bakkerij Brouwer in Prins Hendrikstraatbakkerij
Op nr 1 van de lijst van de bedreigd erfgoedlijst staat dit jaar Bakkerij Brouwer, in de Prins Hendrikstraat. De bakkerij verkeert in vervallen staat en gaat steeds verder achteruit. Mooie plannen die vorig jaar werden gepresenteerd zijn nog niet uitgevoerd. Het pand is in 1929-1930 gebouwd als bakkerij, lunchroom en woning door Jurrie Brouwer. Het met de voorgevel op het Wilhelminaplein georiënteerde, in een karakteristieke interbellum stijl gebouwde pand staat op de plaats waar zich voorheen het gemeentehuis en de burgemeesterswoning (schoutswoning) bevonden.
2.   Oude kerkhof
SEU meent dat de begraafplaats bij het Kerkje aan de Zee een monumentenstatus waardig is. Dit zal de gemeente helpen bij het werven van fondsen voor onderhoud en renovatie. Urkers beseffen vaak niet hoe bijzonder Urks oudste dodenakker is. Tussen de grafmonumenten ligt nog een aantal zerken uit de tweede helft van de 19de eeuw. Volgens Leon Bok van Bureau Funeraire Adviezen vormen zij samen met de latere grafmonumenten een fraaie staalkaart van het begraven op Urk in de laatste anderhalve eeuw. Op de grafmonumenten valt regelmatig de tekst “verdronken” of “gebleven op zee” te lezen. Samen met de foto’s die op sommige grafmonumenten voorkomen, maken ze dit kerkhof tot een bijzondere plaats.
Unieke historische stenen worden regelmatig vervangen door nieuwe ‘glimmende’ stenen. Daardoor botsen de diverse stijlen van grafstenen. Authentieke details verdwijnen stilzwijgend, waaronder de historische nummerplaatjes. Het oudste stuk hek dreigt weg te zakken.

3. Historische eilandkustmarkering
In de jaren zeventig is een het oude palenscherm weer in oude luister hersteld. Het is nu aan vervanging toe, maar helaas is het vervangend palenscherm aan de Noord een aanfluiting en het bewijs dat Urk haar erfgoed niet zo serieus neemt. De gebruikte materialen zijn weinig authentiek.
Het palenscherm is een belangrijke markering van het historische eiland en is dan ook onderdeel van het beschermd dorpsgezicht. Door het hoogteverschil heeft het scherm ook een waterkerende functie. Er is geen enkel excuus om het palenscherm niet veilig te stellen voor de toekomst. Bij vervanging moet gekozen worden voor de juiste materialen en een historisch verantwoorde vormgeving.
  4.   De Vormt
Op oude kaarten vinden we de ‘Steenbank’ of ‘Het Rif’, die ooit samenviel met de vorm van het oude eiland (voor ongeveer 1500). Van deze Pleistocene hoogte, die we nu kennen als De Vormt, is de Bult nu het overblijfsel. Van de bijzondere zwerfstenen die hierop te vinden zijn is de Ommelebommelestien de meest bekende. Ooit lag hier Espelo, het alleroudste stukje Urk. Sinds 1954 zijn de zwerfstenen op de drooggevallen polder nabij Urk beschermd dankzij het Van der Lijn Geologisch Reservaat. De bijzondere bodem en stenen onder water zijn echter vogelvrij! SEU dringt aan op onderzoek naar de Pleistocene resten die nabij Urk onder water liggen en bescherming van het zowel het droge als natte gebied.
     5. ‘Stadse’ woningen
Ondanks het gegeven dat Urk in het verleden arm was, werden er enkele prachtige ‘stadse’ woningen gebouwd. Ze zijn nog altijd te vinden in de Raadhuis- en Prins Hendrikstraat en op de Haven en de Hoogte. Voor het eerst drongen stijlen van het vaste land door op het eiland. De havenmeesterwoning is een fraai voorbeeld van architectuur die sterk is beïnvloedt door de Amsterdamse school. Op Urk zijn een drietal van dergelijke woningen te vinden. De andere twee woningen met invloeden van de Amsterdamse School zijn de vroegere woningen van oliehandelaar Klaas de Boer en van dokter Bregman.
Een andere bekende, fraaie ‘stadse’ woning is de voormalige pastorie waarin nu het kantoor van makelaardij Hoekstra is gevestigd. De ‘stadse’ woningen verdienen onze bescherming.
 6. Visserswoningen
Urk telde tot laat in de vorige eeuw vele visserswoningen, van klein tot groot. Van de oude, vooroorlogse woninkjes is zo goed als niks meer over. Sloop en verbouwingen hebben hun verwoestende werk gedaan. Op dit moment staat op wijk 5-10 nog een authentiek vissershuisje. Hoe lang nog? Er zijn wel veel huisjes ‘in oude stijl’ verbouwd of opnieuw gebouwd, maar vaak is het ver zoeken naar de stijlkenmerken van destijds. Een groenhouten geveltje vindt men wel voldoende. Laten we koesteren wat we nog hebben, consciëntieus handelen bij restauratie en verbouw en oude materialen hergebruiken.
Ook de grote visserswoningen uit de tijd van ‘het Wonder van Urk’ blijken veel kwetsbaarder dan gedacht. Stichting Erfgoed Urk pleit ervoor om een aantal markante bouwwerken uit die bloeiperiode de status van ‘modern monument’ te geven. Het is belangrijk zorgvuldiger te werk te gaan bij verbouw of nieuwbouw.
Wat nieuwbouw betreft: in Waterland en de Zaan is men al langer bezig met het bouwen in een historiserende stijl, gebaseerd op de Waterlandse of Noord-Hollandse stijl. Een stijl waartoe ook de vooroorlogse Urker vissershuizen behoorden.
    7. Boerderijen
De eerste eeuwen leefden de inwoners van Urk van akkerbouw en veeteelt. Tot in de negentiende eeuw vond men nog gemengde boerenbedrijven op het eiland. Van Urks agrarische geschiedenis is nu vrijwel niets meer terug te vinden. Het is nog niet te laat om een of twee oude boerderijen van de slopershamer te redden!
     8. Economie in het oude dorp
Urk telde vroeger zeer vele kleine winkeltjes. Er zijn er weinig van over. Ook van andere panden die een belangrijke plaats hadden in het economische en sociale verkeer, zoals boerderijen, smederijen, bakkerijen en de barbier, is weinig zichtbaar gebleven. Er bestaan nog aardig wat van die panden, maar ze hebben allemaal een andere bestemming gekregen. In sommige gevallen zijn nog wel kenmerken van de vroegere bestemming waar te nemen.
Deze historische details moeten worden bewaard. Daarbij zou de gemeente een stimuleringsbeleid moeten voeren voor ‘kleine winkeliers’ die een historische of culturele uitstraling nastreven. Winkels en horecagelegenheden die ‘uit hun jas groeien’ dienen zich elders te vestigen. Het is voor de identiteit en de herkenbaarheid van Urk essentieel dat binnen het oude dorp bouwkundig zo min mogelijk aan schaalvergroting wordt gedaan. Ook is het van belang is dat er in de nabijheid van de kern zoveel mogelijk parkeerruimte wordt gerealiseerd zodat het oude dorp niet overspoeld wordt door ‘de heilige koe’.
9. Zeilmakerijen
Een bedrijfstak die een belangrijke bijdrage leverde aan de Urker vissersvloot van weleer vormden de zeilmakerijen. Twee zeilmakerijen zijn tot vandaag bewaard gebleven, deels nog voorzien van de authentieke inventaris. De zeilmakerij was niet alleen een werkplaats maar had ook een sociale functie. Hier werd het dorpsleven tegen het licht gehouden en beschouwden de mannen het politieke en kerkelijke nieuws. Stichting Erfgoed Urk pleit voor een verantwoorde restauratie en een passende herbestemming van de twee historische zeilmakerijen.

10. Daken met Makelaren

Ze zijn steeds moeilijker te vinden, de makelaren op de daken van Urker visserswoningen. De overgebleven ontwerpen missen de diversiteit van toen. Makelaars maken al 500 jaar deel uit van het Urker straatbeeld. Ze dienen ter decoratie en bescherming van de kwetsbare uiteinden van een dak. Het is belangrijk om de unieke Urker ontwerpen te beschermen en te promoten.
Advertenties
Advertenties
%d bloggers liken dit: